Is bedplassen erfelijk en wat zegt de wetenschap

Lieke de Vries

Expert in kinderlijk bedplassen

Stel je voor: je kind is vijf, zes of misschien wel tien jaar oud, en het bedplassen blijft maar doorgaan. Je vraagt je af: is dit mijn schuld?

Ligt het aan de opvoeding? Of zit het simpelweg in de genen? Het antwoord is geruststellend: bedplassen is zelden een kwestie van luiheid of opzet.

Het is vaak een complex samenspel van biologie en aanleg. In dit artikel duiken we in de wetenschap achter bedplassen, de rol van erfelijkheid en wat je kunt doen om je kind te helpen.

De cijfers: Hoe vaak komt het voor?

Bedplassen, oftwel nocturne inkontinentie, is een stuk normaler dan veel ouders denken. Bij kinderen tussen de 5 en 6 jaar plast ongeveer 15% nog regelmatig in bed.

Vooral jongens hebben er vaker last van. Het goede nieuws? Bij de meeste kinderen gaat het vanzelf over. Op de leeftijd van 13 tot 15 jaar is dit percentage al gezakt naar nog maar 1%. Hoewel het wachten soms lang duurt, is het dus vaak een kwestie van tijd.

Wat is bedplassen eigenlijk?

Veel mensen denken dat bedplassen een bewuste keuze is, maar niets is minder waar.

Tijdens de slaap merkt het kind simpelweg niet dat de blaas vol is. Het lichaam geeft geen seintje naar de hersenen dat het tijd is om wakker te worden. Normaal gesproken leer je tussen je tweede en vierde jaar voelen dat je blaas vol is en de plas ophouden. Bij kinderen die bedplassen, verloopt dit communicatieproces tussen de blaas en de hersenen nog wat langzamer.

Waarom gebeurt het? De oorzaken op een rij

Er is niet één oorzaak voor bedplassen, maar een combinatie van factoren speelt vaak een rol. Een kind kan ’s nachts gewoon niet merken dat de blaas vol is. Soms is de blaasinhoud nog wat kleiner dan gemiddeld, waardoor hij sneller vol zit.

Ook stress kan een trigger zijn. Probleem thuis of op school, zoals een scheiding of pesten, kunnen er soms voor zorgen dat een kind (weer) in bed plast.

Uiteraard kunnen ook bijwerkingen van medicijnen een rol spelen, al is dat minder vaak het geval.

De genetische factor: Zit het in de familie?

Is bedplassen erfelijk? Het korte antwoord is: ja, vaak wel.

Als één of beide ouders vroeger bedplassen hebben gehad, is de kans groter dat hun kind er ook last van heeft. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat er een duidelijke genetische component is. Studies laten een 'heritability' zien van ongeveer 30% tot 40%.

Dit betekent dat genen een belangrijke rol spelen, maar dat het niet het hele verhaal is.

Als je broer of zus er ook last van had, is de kans voor jouw kind dus groter, maar het is geen garantie.

De blaas en het zenuwstelsel: Een kwestie van ontwikkeling

Om droog te blijven, moeten de hersenen, zenuwen, blaas en bekkenbodemspieren perfect samenwerken. Bij kinderen die bedplassen, is deze samenwerking vaak nog niet volledig ontwikkeld.

De blaas kan soms te klein zijn voor de nachtelijke productie urine.

Een handig hulpmiddel voor ouders en artsen is een plasdagboek. Hierin noteer je hoeveel het kind drinkt en plast. Dit geeft inzicht in de blaascapaciteit en het ritme van je kind, waarbij je ook alert moet zijn op het verband tussen bedplassen en obstipatie.

Het hormoon ADH: De nachtelijke waterbalans

Een belangrijke speler in het verhaal is het hormoon ADH (Anti Diuretisch Hormoon). Normaal gesproken maakt het lichaam 's nachts meer ADH aan, waardoor de nieren minder urine produceren.

Bij veel bedplassers is de aanmaak van dit hormoon 's nachts lager.

Hierdoor produceert het lichaam te veel urine terwijl het kind slaapt. Een arts kan dit soms meten. Het medicijn Desmopressine voor bedplassen (Minrin®) is een synthetische variant van ADH en kan helpen de nachtelijke urineproductie te verminderen.

Behandelingen: Wat werkt echt?

Er zijn verschillende manieren om bedplassen aan te pakken. De keuze hangt af van de leeftijd en de oorzaak.

Hieronder bespreken we de meest effectieve methoden. De plaswekker wordt door experts vaak gezien als de gouden standaard. Het is een apparaatje dat een alarm afgaat zodra de onderbroek nat wordt. Het idee is dat het kind leert associeert dat een volle blaas wakker maken betekent.

De plaswekker: Een hard geluid

Er zijn verschillende soorten, van simpele modellen met geluid tot varianten die trillen. Merken als Abena en Sensoria bieden diverse opties aan.

De prijs varieert meestal tussen de 30 en 80 euro. Het vergt doorzettingsvermogen, maar de effectiviteit op de lange termijn is hoog.

Sensorbroeken: Een handig hulpmiddel

Sensorbroeken zijn absorberende onderbroeken met een ingebouwde sensor. Ze vangen de urine op en geven een signaal aan de wekker. Dit is handig voor kinderen die diep slapen of als een plaswekker te heftig wordt ervaren.

Ze zijn verkrijgbaar in verschillende maten en absorptieniveaus. De kosten liggen vaak tussen de 10 en 30 euro per stuk.

Droogbedtraining: Belonen in plaats van straffen

Hoewel het geen oplossing is voor de lange termijn, kan het een goede ondersteuning zijn in het trainingsproces. Droogbedtraining draait om structuur en positieve prikkels. Een bekende methode is het gebruik van een kalender.

Elke nacht dat het kind droog blijft, krijgt het een sticker. Een andere optie is het beperken van drankjes in de avonduren en het consequent oefenen met blaastraining overdag voor het slapen.

Medicatie: Een tijdelijke oplossing

Het belangrijkste is dat het kind niet gestraft wordt voor een ongelukje. Positieve aandacht werkt vaak beter dan boosheid.

Voor kinderen die niet reageren op een plaswekker of training, kan medicatie een optie zijn.

Desmopressine (Minrin®) vermindert de urineproductie. Het is een effectieve kortetermijnoplossing, bijvoorbeeld voor een logeerpartijtje of vakantie, maar het leert het lichaam niet om vanzelf wakker te worden. De kosten variëren, maar liggen vaak rond de 20 tot 40 euro per maand. Raadpleeg altijd een arts voordat je met medicatie begint.

Praktische tips voor ouders

Naast medische behandelingen zijn er simpele dingen die je als ouder kunt doen om het proces te versoepelen:

• Laat het kind plassen voor het slapen: Dit klinkt logisch, maar het is cruciaal. Doe dit op een vast tijdstip.
• Beperk avonddrinken: Laat je kind na het avondeten niet te veel meer drinken, vooral geen suikerhoudende dranken.
• Creëer een rustig slaapritme: Zorg voor vaste bedtijden en een kalme sfeer voor het slapen.
• Positiviteit is key: Geef complimenten voor droge nachten en reageer begripvol bij een ongelukje. Boos worden werkt averechts.
• Gebruik een matrasbeschermer: Dit vermindert de schoonmaakstress en maakt de nacht voor iedereen comfortabeler.

Conclusie: Erfelijk, maar behandelbaar

Bedplassen is vaak erfelijk bepaald, maar het is zeker niet iets waar je kind zijn hele leven last van hoeft te hebben. Met een combinatie van geduld, de juiste behandeling (zoals een plaswekker) en begrip voor de biologische processen, verdwijnt het probleem in de meeste gevallen vanzelf. De genen mogen dan een rol spelen, met de juiste aanpak kan je kind snel weer droog en zorgeloos slapen. Raadpleeg bij twijfel altijd de huisarts voor persoonlijk advies.